Rehber
Alüminyum Nedir? Nerelerde Kullanılır? Özellikleri Nelerdir?
Alüminyum, simgesi Al ve atom numarası 13 olan, gümüş beyazı renkte, hafif bir metaldir. Yer kabuğunda en bol bulunan metaldir; tüm elementler arasında ise oksijen ve silisyumdan sonra üçüncü sıradadır. Hafifliği, ısıyı iyi iletmesi ve korozyona dayanıklılığı onu inşaattan ısıtmaya kadar pek çok alanda vazgeçilmez kılar.
Heinfer · · Güncelleme:
Temel değerler bir bakışta
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Simge ve atom numarası | Al, 13 |
| Yoğunluk | Yaklaşık 2,70 g/cm³ (çeliğin üçte biri kadar) |
| Erime noktası | Yaklaşık 660 °C |
| Isıl iletkenlik (saf metal) | Yaklaşık 237 W/m·K |
| Elektrik iletkenliği | Bakırın yaklaşık %60’ı; ağırlığa oranla bakırdan yüksek |
| Manyetiklik | Mıknatıs çekmez |
Eski kaynaklarda geçen “oksijenden sonra en çok kullanılan metal” ifadesi yanlıştır. Oksijen bir metal değildir; alüminyumun ayırt edici yanı, yer kabuğunda en bol bulunan metal olmasıdır. Kullanım miktarında ise demir ve çelikten sonra ikinci sıradadır.
Alüminyum nasıl elde edilir?
Alüminyum doğada saf hâlde bulunmaz; başta boksit olmak üzere oksit içeren cevherlerden elde edilir. Önce Bayer yöntemiyle boksitten alümina (alüminyum oksit) ayrıştırılır. Ardından alümina, Hall-Héroult elektroliz hücrelerinde erimiş kriyolit içinde çözülüp elektrik akımıyla metale dönüştürülür. Bu aşama çok elektrik tükettiği için birincil alüminyum üretimi enerji yoğun bir iştir.
Hurdadan yeniden ergitme ise birincil üretimde harcanan enerjinin yaklaşık yirmide biriyle yapılabilir ve metal bu süreçte özelliklerini kaybetmez. Alüminyumun geri dönüşümde bu kadar değerli olmasının nedeni budur.
Alüminyumu öne çıkaran özellikler
- Hafiflik: Aynı hacimde çeliğin yaklaşık üçte biri ağırlıktadır. Taşıtlarda yakıt, yapılarda taşıyıcı yük tasarrufu sağlar.
- Kendini koruyan yüzey: Havayla temas eden yüzeyde birkaç nanometrelik, sıkı bir oksit tabakası oluşur. Bu tabaka çizilse bile kısa sürede yenilenir.
- İletkenlik: Isıyı ve elektriği iyi iletir. Isı eşanjörlerinde, elektronik soğutucularda ve enerji iletim hatlarında bu yüzden kullanılır.
- Şekil alabilme: Dökülebilir, ekstrüzyonla profil hâline getirilebilir, ince levha ve folyo olarak haddelenebilir.
- Geri dönüşüm: Defalarca eritilip yeniden kullanılabilir.
- Gıdayla uyum: Kokusuz ve tatsızdır; folyo, kutu ve kap üretiminde yer alır.
Hangi sektörlerde kullanılır?
| Sektör | Örnek ürünler |
|---|---|
| İnşaat | Pencere ve kapı doğramaları, giydirme cephe, çatı ve cephe kaplamaları, korkuluklar |
| Ulaşım | Uçak gövdesi ve kanatları, otomobil şasi ve motor parçaları, jantlar, gemi üst yapısı, bisiklet kadroları |
| Elektrik ve elektronik | Havai iletim hatları, telefon ve bilgisayar kasaları, LED armatür soğutucuları, güneş paneli çerçeveleri |
| Ambalaj | İçecek kutuları, folyo, kapak ve tüpler |
| Ev ve mutfak | Tencere, tava, mobilya profilleri, kapı kolu ve menteşe |
| Isıtma ve soğutma | Radyatör, klima ve araç eşanjörleri, ısı pompası bileşenleri |
Fiyat açısından alüminyum kilogram başına çelikten pahalı, bakırdan ucuzdur. Hafif olduğu için aynı hacimde daha az kütle gerektirmesi bu farkı bir ölçüde kapatır.
Radyatörde neden alüminyum kullanılır?
Bir radyatörden beklenen, sudaki ısıyı kısa sürede ve geniş bir yüzeyden odaya aktarmasıdır. Alüminyum bu işe üç yönden uyar: ısıyı hızlı iletir, karmaşık kanatçıklı şekillere dökülebilir ve hafif olduğu için uzun gruplar bile kolayca duvara asılır. VST serisinde dilimler ADC12 gibi silisyumlu döküm alaşımlarından basınçlı dökümle yapılır; döküm yöntemleri alüminyum döküm olur mu yazısında anlatılıyor.
Katalogdaki modeller için alüminyum döküm radyatör sayfasına bakabilirsiniz.
